آزمایش پرولاکتین چیست؟ نکات مهم قبل از آزمایش و تفسیر کامل

بیشتر خانم‌هایی که در مراحل بارداری و شیردهی به سر می‌برند، با هورمون پرولاکتین و کارکرد آن در بدن آشنا هستند؛ هورمونی که مهم‌ترین وظیفه‌اش تحریک تولید شیر در دوران شیردهی مادر است، اما افزایش غیرعادی آن خبر از اختلالات مهم‌تری می‌دهد که سلامت باروری را هدف می‌گیرند.

اگر دچار مشکلاتی مثل پریود نامنظم، ترشح غیر عادی شیر از پستان یا کاهش بی‌دلیل میل جنسی شوید، ممکن است پزشک از شما بخواهد آزمایش پرولاکتین بدهید تا ارتباط احتمالی این هورمون را با اختلال ایجاد شده بررسی کند.

اگر نمی‌دانید آزمایش پرولاکتین دقیقاً چیست، مطالعه این مقاله را از دست ندهید. در ادامه، به شرایط آزمایش پرولاکتین در زنان، نکات مهم قبل از آزمایش پرولاکتین و تفسیر کامل جواب آزمایش می‌پردازیم.

آزمایش پرولاکتین چیست؟

پرولاکتین نوعی هورمون پروتئینی است که در غده هیپوفیز مغز ساخته می‌شود و وظیفه اصلی آن، شروع و حفظ روند تولید شیر مادر پس از زایمان است؛ هرچند در بدن مردان و زنانی که باردار و شیرده نیستند هم ترشح می‌شود و بر تنظیم سیستم تولید مثل اثر می‌گذارد. برای آشنایی با عوارض پرولاکتین بالا در زنان، مقاله درج شده را مطالعه کنید.

آزمایش پرولاکتین سطح این هورمون را از طریق نمونه خون اندازه می‌گیرد و اطلاعات مهمی درباره عملکرد هیپوفیز و سلامت باروری شخص در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

در آزمایشگاه‌ها معمولاً از روش الکتروکمی‌لومینسانس (ECL یا ECLIA) برای اندازه‌گیری پرولاکتین استفاده می‌شود. در این روش که دقت بسیار بالایی دارد، آنتی‌بادی‌های اختصاصی به پرولاکتین متصل می‌شوند و میزان نوری که در واکنش تولید می‌شود، غلظت هورمون را مشخص می‌کند.

آزمایش پرولاکتین برای چیست؟

سطح بالای پرولاکتین (هیپرپرولاکتینمی) با بعضی از اختلالات ناباروری و هورمونی زنانه مثل پریود نامنظم و اختلال تخمک‌گذاری در ارتباط است. در چنین شرایطی، ممکن است پزشک از شما بخواهد «آزمایش پرولاکتین» بدهید. در ادامه مهم‌ترین کاربردهای آزمایش پرولاکتین را بررسی می‌کنیم.

• بررسی اختلالات ناباروری

سطح بالای پرولاکتین می‌تواند اثر هورمون‌های محرک تخمک‌گذاری مثل LH و FSH را مهار کند و باعث نامنظمی یا قطع تخمک‌گذاری شود که از مهم‌ترین دلایل ناباروری است. آزمایش پرولاکتین معمولاً همراه با TSH برای ارزیابی اولیه زوج‌های نابارور تجویز می‌شود.

در دوران بارداری سطح پرولاکتین به‌طور طبیعی و پیوسته بالا می‌رود و می‌تواند به ۱۰ تا ۲۰ برابر مقدار عادی برسد؛ این بخشی از فرایند آماده‌سازی بدن برای شیردهی است و جای نگرانی ندارد. بنابراین آزمایش پرولاکتین جزو آزمایش‌های روتین بارداری نیست و فقط زمانی تجویز می‌شود که احتمال مشکلات مربوط به غده هیپوفیز وجود داشته باشد.

• تشخیص تنبلی تخمدان و PCOS

بعضی از علائم تنبلی تخمدان و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) شبیه به نشانه‌هایی هستند که پرولاکتین بالا در بدن زنان ایجاد می‌کند؛ مثل قاعدگی نامنظم یا قطع کامل پریود. در چنین شرایطی پزشک باید بررسی کند آیا این علائم به هیپرپرولاکتینمی مربوط می‌شوند یا به‌خاطر اختلالات تخمدان هستند؛ بنابراین از شما می‌خواهد آزمایش پرولاکتین بدهید.

اگر می‌خواهید بدانید pcos چیست مقاله درج شده را مطالعه کنید.

• تشخیص یائسگی زودرس

مشابه شرایطی که در بخش قبل توضیح دادیم، بعضی از علائم یائسگی زودرس و هیپرپرولاکتینمی مثل قطع پریود شبیه به هم هستند. آزمایش پرولاکتین به پزشک کمک می‌کند که این موضوع را تشخیص دهد و هیپرپرولاکتینمی را در کنار سایر دلایل قطع قاعدگی بررسی کند. اگر در حال تجربه اولین علامت یائسگی هستید و صرفاً می‌خواهید احتمال آن را بررسی کنید، ارزیابی هورمون‌های FSH و استرادیول اهمیت بیشتری دارد.

• بررسی علت ریزش مو و جوش صورت

ریزش مو و آکنه صورت بیشتر با افزایش آندروژن‌ها مرتبط هستند؛ هیپرپرولاکتینمی ممکن است هم‌زمان با شرایطی مانند PCOS دیده شود، اما علت اولیه آکنه یا ریزش موی الگوی زنانه نیست.

آزمایش پرولاکتین می‌تواند ارتباط احتمالی این هورمون را با چنین علائمی بررسی کند؛ هرچند در روند درمان ریزش مو و جوش صورت جزو آزمایش‌های هورمونی اصلی نیست و معمولاً به‌تنهایی تجویز نمی‌شود.

چه کسانی باید آزمایش پرولاکتین بدهند؟

آزمایش پرولاکتین معمولاً برای کسانی تجویز می‌شود که علائم زیر را تجربه می‌کنند:

• پریود نامنظم یا قطع کامل پریود

• ترشح شیر از پستان در زمان غیر بارداری و غیر شیردهی (گالاکتوره)

• ناباروری بدون علت مشخص

• کاهش غیر عادی میل جنسی

• خشکی واژن بدون دلیل مشخص

• سردرد مداوم و مشکلات بینایی (احتمال تومور هیپوفیز)

• اختلال نعوظ، کاهش میل جنسی یا رشد غیر عادی بافت پستان در مردان

اگر یکی از علائم بالا را دارید و می‌خواهید در سریع‌ترین زمان ممکن ویزیت شوید، از کلینیک آنلاین ایمپو کمک بگیرید. کافیست در بخش کلینیک اپلیکیشن ایمپو، پزشک مورد نظر خود را با توجه به امتیاز و نظرات دیگر کاربران انتخاب کنید تا در سریع‌ترین زمان آزمایشات مورد نیاز برای شما تجویز شود. جواب آزمایش را نیز می‌توانید برا پزشک خود ارسال کنید.

در کلینیک ایمپو؛

با پزشک متخصص زنان به اندازه یک کلیک فاصله داری

دانلود کلینیک ایمپو

آزمایش پرولاکتین چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش پرولاکتین یک آزمایش خون ساده است که نمونه آن از ورید (رگ) بازو گرفته می‌شود. ترشح پرولاکتین در طول روز به‌صورت پالسی و نامنظم اتفاق می‌افتد و بیشترین مقدار آن در خواب و کمی بعد از بیدارشدن است.

به همین دلیل، آزمایشگاه‌ها بهترین زمان انجام آزمایش پرولاکتین را حدود ۲ تا ۳ ساعت بعد از بیدار شدن می‌دانند و توصیه می‌کنند بین ساعت ۸ تا ۱۰ صبح برای نمونه‌گیری مراجعه کنید.

آزمایش پرولاکتین گاهی برای اطمینان از دقت نتیجه در چند مرحله انجام می‌شود؛ یعنی ۲ یا ۳ نمونه خون با فاصله ۱۵ تا ۲۰ دقیقه گرفته می‌شود و میانگین آن‌ها نتیجه نهایی آزمایش خواهد بود. این روش بیشتر زمانی استفاده می‌شود که نتیجه نمونه اول کمی بالاتر از حد طبیعی باشد و پزشک بخواهد اثر استرس ناشی از فرایند نمونه‌گیری را از آزمایش حذف کند.

در بیمارانی که بدون علامت هستند، اما افزایش پرولاکتین به‌صورت پایدار دارند، توصیه می‌‌شود که ماکروپرولاکتین (Macroprolactin) با روشی مثل رسوب‌دهی PEG بررسی شود. در این آزمایش، مشخص می‌شود که افزایش پرولاکتین مربوط به پرولاکتین فعال از نظر بیولوژیک است یا نوع غیرفعال (ماکروپرولاکتین).

همچنین، بعضی اوقات پزشک از شما تست‌های دیگری همراه با آزمایش پرولاکتین درخواست می‌کند تا تصویر کامل‌تری از وضعیت هورمونی‌تان به‌دست آورد؛ مثل بررسی هم‌زمان پرولاکتین و تیروئید (TSH) برای کسانی که دچار کم‌کاری تیروئید هستند یا بررسی هم‌زمان پرولاکتین و تستوسترون که بیشتر برای ارزیابی مردان یا زنان دارای علائم آندروژن بالا (هورمون‌های مردانه) کاربرد دارد.

شرایط و نکات مهم قبل از آزمایش پرولاکتین در زنان

اگرچه انجام آزمایش پرولاکتین پیچیدگی خاصی ندارد، اما سطح این هورمون در بدن به عوامل زیادی حساس است. توصیه می‌کنیم به این نکات مهم قبل از آزمایش پرولاکتین توجه داشته باشید:

• حدود ۳ تا ۴ ساعت قبل از آزمایش بیدار شوید و در این مدت فعالیت بدنی سنگین نداشته باشید.

• طی ۲۴ ساعت قبل از هرگونه تحریک یا معاینه پستان خودداری کنید.

• از ۲۴ ساعت قبل آزمایش از انجام رابطه جنسی خودداری کنید.

• طی ۲۴ ساعت قبل از آزمایش بهتر است ورزش سنگین و فعالیت شدید انجام ندهید تا به بدن استرس فیزیکی وارد نشود.

• استرس روی نتیجه آزمایش پرولاکتین اثر منفی می‌گذارد؛ به‌خصوص ۳۰ دقیقه قبل از نمونه‌گیری. در صورت امکان، ۱۵ تا ۳۰ دقیقه با آرامش بنشینید و بدن را آرام کنید.

• طی ۲۴ ساعت قبل از آزمایش لباس زیر محکم نپوشید. لباس در ناحیه سینه و پستان‌ها نباید تنگ باشد.

• لیست داروها و مکمل‌هایی را که مصرف می‌کنید، به پزشک اطلاع دهید. ممکن است پزشک از شما بخواهد مصرف بعضی داروها مثل قرص‌های ضدافسردگی یا ضدبارداری را قبل از آزمایش پرولاکتین متوقف کنید.

آزمایش پرولاکتین باید روز چندم پریود انجام شود؟

برخلاف آزمایش‌هایی مثل FSH یا پروژسترون، آزمایش پرولاکتین وابسته به روز خاصی از چرخه قاعدگی نیست و می‌توانید آن را در هر روزی از سیکل انجام دهید. البته هورمون پرولاکتین تغییرات ملایمی در طول چرخه دارد و در نیمه دوم کمی بالاتر می‌رود؛ بنابراین ممکن است پزشک از شما بخواهد آزمایش را در نیمه اول سیکل و بعد از پایان روزهای پریود انجام دهید.

آیا آزمایش پرولاکتین نیاز به ناشتایی دارد؟

ناشتا بودن برای آزمایش پرولاکتین به‌طور عمومی و در همه موارد الزامی نیست؛ اما اگر سطح پرولاکتین بالا یا در محدوده مرزی باشد، اغلب توصیه می‌شود آزمایش با نمونه خون ناشتا، در اواسط صبح تکرار شود (اغلب پس از ۸ ساعت ناشتایی) تا دقت نتیجه افزایش پیدا کند.

تفسیر آزمایش پرولاکتین در زنان و مردان

اعدادی که در جدول زیر آورده‌ایم، برای تفسیر آزمایش پرولاکتین در زنان و مردان به شما کمک می‌کنند و محدوده طبیعی این هورمون محسوب می‌شوند.

اگر نتیجه آزمایش شما بالاتر از محدوده طبیعی باشد، به آن هیپرپرولاکتینمی گفته می‌شود. استرس، مصرف بعضی داروها (مثل داروهای ضدافسردگی و ضدتهوع)، کم‌کاری تیروئید، تومورهای خوش‌خیم هیپوفیز (پرولاکتینوما) و نارسایی کلیه از دلایل شایع هیپرپرولاکتینمی هستند.

هرچه عدد پرولاکتین بالاتر باشد، احتمال وجود پرولاکتینوما بیشتر است. البته تشخیص قطعی به نتیجه MRI و بررسی علائم بالینی بستگی دارد.

اگر امکان مراجعه حضوری به پزشک را ندارید، برای تفسیر آزمایش پرولاکتین در زنان می‌توانید از کلینیک آنلاین ایمپو کمک بگیرید. بعد از انتخاب تخصص و پزشک، نتیجه آزمایش خود را برای متخصص زنان و نازایی بارگذاری می‌کنید. سپس از طریق چت آنلاین، پاسخ تخصصی و تفسیر دقیق نتیجه آزمایشتان را در همان روز دریافت خواهید کرد.

در کلینیک آنلاین ایمپو؛

با یک کلیک ویزیت شو

رزرو نوبت

آزمایش پرولاکتین در مردان

مقاله سایت Healthline می‌گوید که آزمایش پرولاکتین گاهی برای مردان در شرایط زیر تجویز می‌شود؛ هرچند شیوع مشکلات ناشی از این هورمون در مردان کمتر از زنان است:

• اختلال نعوظ

• کاهش میل جنسی

• کاهش تراکم موی بدن و صورت

• کوچک‌شدن بیضه‌ها

• ناباروری

• رشد غیر عادی بافت پستان (ژنیکوماستی)

حد بالای معمولِ محدوده مرجع پرولاکتین در مردان بالغ، بسته به روش آزمایش، حدود ۱۵ تا ۲۰ نانوگرم در میلی‌لیتر (ng/mL) است. در صورت بالا بودن مقدار پرولاکتین، بهتر است نتیجه با تکرار آزمایش به‌صورت ناشتا در ساعات صبح تأیید شود و سپس در کنار شرایط بالینی فرد (مثل داروهای مصرفی، عملکرد تیروئید و وضعیت هیپوفیز) بررسی گردد.

مشابه خانم‌ها، توصیه می‌کنیم آقایان هم آزمایش پرولاکتین را ۳ تا ۴ ساعت بعد از بیدار شدن (بین ساعت ۸ تا ۱۰ صبح) انجام دهند و طی ۱۲ ساعت قبل آزمایش از ورزش سنگین و فعالیت جنسی خودداری کنند.

سخن پایانی

آزمایش پرولاکتین یک تست ساده اما بسیار کاربردی برای بررسی سلامت هورمونی، به‌خصوص در زمینه باروری و قاعدگی است. رعایت نکاتی مثل تنظیم ساعت بیداری و پرهیز از فعالیت بدنی سنگین که در مقاله توضیح دادیم، دقت نتیجه آزمایش را بسیار بالا می‌برد و بر روند درمان اثرگذار است.

فراموش نکنید که عدد آزمایش پرولاکتین بدون بررسی علائم بالینی و مشکلات زمینه‌ای کاربرد خاصی برایتان ندارد؛ بنابراین حتماً برای تفسیر نتیجه و تشخیص قطعی به پزشک متخصص مراجعه کنید. اگر مراجعه حضوری برایتان ممکن نیست، می‌توانید از کلینیک آنلاین ایمپو کمک بگیرید. کافی‌ست نتیجه آزمایش را برای یکی از پزشکان کلینیک ایمپو بفرستید و مشاوره تخصصی و سریع دریافت کنید.

منابع

Cleveland Clinic / Mayo Clinic / Kaiser Permanente