غذاهای مضر برای کم‌خونی؛ از لبنیات و چای تا میوه‌ها و نوشیدنی‌ها

کمبود آهن، یکی از علل شایع کم‌خونی است؛ بعضی از غذاها و نوشیدنی‌ها می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند و به همین دلیل، زمان و مقدار مصرف آن‌ها برای افراد مبتلا به کم‌خونی فقر آهن اهمیت دارد. از مهم‌ترین غذاهای مضر برای کم‌خونی می‌توان به چای، قهوه، لبنیات، سویا و شکلات اشاره کرد؛ بااین‌حال، لازم نیست همه این خوارکی‌ها را کاملا از رژیم غذایی خود حذف کنید.

گاهی اوقات، غذاهای مضر برای کم‌خونی، خوراکی‌هایی هستند که با وجود ارزش غذایی مناسب، ممکن است جذب این ماده معدنی را کاهش دهند؛ بنابراین، تاثیر هر خوراکی به ترکیبات و زمان مصرف آن بستگی دارد. در ادامه، غذاهای مضر برای فقر آهن، میوه‌ها و نوشیدنی‌هایی را بررسی می‌کنیم که مصرف آن‌ها به زمان‌بندی یا مدیریت دقیق‌تری نیاز دارد.

غذاهای مضر برای کم‌خونی کدامند؟

اگر به کم‌خونی مبتلا هستید، شناخت علل و عوامل موثر بر آن اهمیت زیادی دارد. مهم‌ترین خوراکی‌های مضر برای کم‌خونی شامل لبنیات، چای و قهوه، سویا، کاکائو و شکلات و برخی غلات هستند که می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند. این خوراکی‌ها لزوما مضر نیستند و بسیاری از آن‌ها ارزش غذایی بالایی دارند؛ اما ترکیباتی دارند که جذب آهن را در روده کم می‌کنند. به همین دلیل در فهرست غذاهای مضر برای فقر آهن قرار گرفته‌اند.

بنابراین، به‌جای حذف بی‌دلیل آن‌ها، بهتر است زمان مصرف متناسب با وعده‌های آهن‌دار و مکمل آهن و جایگزین‌های مناسب آن‌ها را بشناسید. در جدول زیر، خلاصه مهم‌ترین موارد را می‌بینید.

۱. لبنیات از خوراکی‌های مضر برای کم‌خونی است؟

کلسیم موجود در لبنیات مانند شیر، ماست و پنیر می‌تواند بر جذب آهن اثر بگذارد؛ اما به‌طور کلی باعث کم‌خونی نمی‌شوند. کلسیم، ماده‌ای ضروری برای سلامت استخوان‌‌ها است و حذف کامل لبنیات از رژیم غذایی می‌تواند دریافت کلسیم مورد نیاز بدن را مختل کند. بنابراین اگر برای درمان کمبود آهن، مکمل مصرف می‌کنید، لبنیات را در میان‌وعده‌ای جداگانه قرار دهید.

در صورتی که، شیر یا پنیر بخشی از وعده صبحانه شماست، نکات بیشتر را در صبحانه برای کم‌خونی بررسی کرده‌ایم. بهتر است لبنیات را در فاصله ۲ ساعت از مکمل آهن مصرف کنید. در جدول زمان مصرف مکمل‌ها می‌توانید ساعت مناسب مصرف هر یک از داروها را بخوانید.

۲. نان سفید برای کم‌خونی مضر است؟

نان سفید مانند نان لواش و باگت‌ها که معمولا از آرد تصفیه‌شده تهیه می‌شوند، به‌خودی‌خود از غذاهای مضر برای کم‌خونی به شمار نمی‌روند؛ اما میزان آهن آن‌ها، به نوع آرد و غنی‌سازی محصول در مراحل تولید بستگی دارد. در فرایند تهیه آرد سفید، سبوس جدا شده و ممکن است بخشی از آهن و مواد مغذی موجود در دانه گندم از دست برود. بنابراین، همه انواع نان سفید منبع قابل‌توجهی از آهن نیستند و بهتر است در رژیم غذایی خود از منابع آهن مانند گوشت، عدس و لوبیا نیز استفاده کنید.

۳. غلات سبوس‌دار از غذاهای مضر برای فقر آهن است؟

غلات سبوس‌دار مانند نان سبوس‌دار و جو دوسر، با وجود داشتن مواد مغذی و مقداری آهن، حاوی ترکیبی به نام فیتات هستند که می‌تواند جذب آهن غذا را کاهش دهد. این موضوع، غلات سبوس‌دار را به صورت قطعی، در فهرست خوراکی‌های مضر برای کم‌خونی قرار نمی‌دهد؛ بهتر است برای کمک به جذب آهن، غلات سبوس‌دار را همراه مواد غذایی حاوی ویتامین C مانند فلفل دلمه‌ای، گوجه‌فرنگی یا مرکبات مصرف کنید.

۴. حبوبات از غذاهای مضر برای کم‌خونی است؟

حبوبات مانند عدس، لوبیا و نخود، علاوه بر آهن، حاوی فیتات نیز هستند؛ این ترکیب می‌تواند جذب بخشی از آهن موجود در غذا را کاهش دهد. با این حال، حبوبات همچنان از منابع غذایی آهن و مواد مغذی محسوب می‌شوند. جهت کاهش اثر، می‌توانید حبوبات را همراه منابع ویتامین C مصرف کرده یا از روش‌هایی مانند خیساندن حبوبات برای کاهش میزان فیتات استفاده کنید.

۵. سویا برای کم‌خونی مضر است؟

سویا و فرآورده‌های آن مانند شیر سویا و توفو می‌تواند به دلیل داشتن فیتات و برخی ترکیبات پروتئینی، جذب آهن غیرهِم را کاهش دهد. با این حال، سویا منبع پروتئین است؛ اگر رژیم گیاه‌خواری دارید، سویا را همراه با منابع دیگری مانند عدس، لوبیا و نخود مصرف کرده و در کنار وعده‌های گیاهی آهن‌دار، منابع ویتامین C را قرار دهید. این کار می‌تواند به بهبود جذب آهن کمک کند، بدون اینکه به حذف منابع پروتئینی گیاهی نیاز باشد. در مقاله برای درمان کم‌خونی چه بخوریم، می‌توانید فهرست کاملی از خوراکی‌های مفید را مشاهده کنید.

۶. کاکائو و شکلات برای کم‌خونی مضر هستند؟

کاکائو و شکلات حاوی پلی‌فنول‌هایی هستند که ممکن است جذب آهن را کاهش دهند. بااین‌حال، این اثر به مقدار مصرف و زمان خوردن آن‌ها بستگی دارد و به معنی ممنوعیت کامل شکلات نیست. اگر کمبود آهن دارید، بهتر است شکلات تلخ و نوشیدنی‌های غلیظ کاکائویی را هم‌زمان با وعده اصلی آهن‌دار یا مکمل آهن مصرف نکنید. همچنین برای افزایش دریافت مواد مغذی، میوه‌های تازه و مغزها را نیز در برنامه غذایی خود بگنجانید.

۷. غذاهای پرچرب برای کم‌خونی مضر هستند؟

غذاهای پرچرب یا سرخ‌شده و این قبیل خوراکی‌های مضر برای کم‌خونی، به دلیل ارزش غذایی کم، در صورت مصرف مکرر جای منابع مغذی را در رژیم غذایی می‌گیرند. در این شرایط، عملکرد دستگاه گوارش را مختل کرده و مانع جذب کامل آهن می‌شوند.

اگر علائم کمبود آهن را در خود مشاهده کردید و در عین حال، بیشتر وعده‌های غذایی شما شامل فست‌فود و غذاهای آماده است، توصیه می‌شود ترکیب رژیم غذایی خود را تغییر دهید. گوشت کم‌چرب، ماهی، مرغ، تخم‌مرغ، حبوبات و سبزیجات را در وعده‌های خود بگنجانید. همچنین، روش‌هایی مانند پخت در فر، بخارپز کردن و کبابی‌کردن نیز می‌توانند به کاهش مصرف چربی اضافه غذا کمک کنند.

۸. تخم مرغ از غذاهای مضر برای کم‌خونی است؟

تخم‌مرغ ممکن است جذب آهن موجود در سایر مواد غذایی را کاهش دهد، به‌ویژه اگر همراه وعده غذایی حاوی آهن مصرف شود. پروتئین‌های موجود در زرده تخم‌مرغ(فسویتین) می‌توانند بر جذب آهن اثر بگذارند. چنانچه، کم‌خونی فقر آهن دارید، لازم نیست تخم‌مرغ را از رژیم غذایی خود حذف کنید؛ اما بهتر است رژیم غذایی متنوعی داشته باشید و برای بهبود جذب آهن، از فلفل دلمه‌ای، مرکبات و گوجه‌فرنگی در کنار غذاهای آهن‌دار استفاده کنید.

۹. شیرینی و قند برای کم‌خونی مضر هستند؟

مصرف زیاد شیرینی، کیک، بیسکویت و تنقلات کم‌مغذی ممکن است باعث شود غذاهای حاوی آهن و سایر ریزمغذی‌های ضروری کمتر مصرف شوند. بنابراین، بهتر است شیرینی‌ها را در حد متعادل مصرف کنید و اجازه ندهید بخش عمده میان‌وعده‌ها و وعده‌های غذایی شما را تشکیل دهند. بهترین جایگزین انتخاب میوه تازه، مغزها یا میان‌وعده‌ای شامل منابع پروتئین در کنار یک رژیم متعادل است.

از طرفی، بعضی از زنان مبتلا به کم‌خونی، از میل شدید به شیرینی شکایت دارند؛ بااین‌حال، به‌تنهایی نشانه کم‌خونی نیست. اگر این میل با دیگر علائم کم‌خونی شدید در بانوان همراه است، می‌توانید برای بررسی شرایط جسمانی و دریافت راهنمایی مناسب با نیاز خود به صورت آنلاین، از بهترین پزشکان متخصص زنان در کلینیک ایمپو کمک بگیرید.

در کلینیک ایمپو؛

با پزشک متخصص زنان به اندازه یک کلیک فاصله داری

دانلود کلینیک ایمپو

۱۰. غذاهای فرآوری‌شده باعث کم‌خونی می‌شوند؟

غذاهای فرآوری‌شده به‌طور یکسان مضر نیستند. بعضی محصولات مانند غلات صبحانه یا نان‌های غنی‌شده می‌توانند آهن قابل‌توجهی داشته باشند. به همین دلیل، نمی‌توان تمام غذاهای کنسروی، بسته‌بندی‌شده یا آماده را از غذاهای مضر برای کم‌خونی دانست. ترکیب محصول، میزان آهن افزوده‌شده و جایگاه آن در رژیم غذایی اهمیت بیشتری دارد.

بنابراین در هنگام خرید، برچسب ارزش غذایی را بررسی کرده و محصولاتی را انتخاب کنید که آهن و پروتئین مناسب و قند، نمک و چربی اشباع کمتری دارند. حبوبات پخته، غذاهای خانگی و غلات غنی‌شده نیز می‌توانند به تامین مواد مغذی کمک کنند.

۱۱. مواد غذایی حاوی اگزالات برای کم‌خونی مضر هستند؟

اگزالات ترکیبی طبیعی است که در مواد غذایی گیاهی مانند اسفناج، ریواس و برگ چغندر وجود دارد. در شواهد پژوهشی موجود منتشر شده در مجله Nutrients، درباره عوامل موثر بر جذب آهن، پژوهشگران اثر اسید اگزالیک را بر جذب آهن بررسی کردند و نتیجه گرفتند که این ترکیب احتمالا نقش ناچیزی در جذب آهن از مواد غذایی دارد.

بنابراین، سبزیجات حاوی اگزالات را می‌توانید در چارچوب یک رژیم غذایی متنوع مصرف کنید. همچنین می‌توانید برای کمک به جذب آهن گیاهی، آن‌ها را همراه منابع ویتامین C مانند فلفل دلمه‌ای، گوجه‌فرنگی یا مرکبات در وعده‌های غذایی قرار دهید.

۱۲. مواد غذایی حاوی گلوتن برای کم‌خونی مضر هستند؟

گلوتن، نوعی پروتئین است که در گندم و جو وجود دارد. گلوتن و مواد غذایی حاوی آن، مانند نان و ماکارونی تهیه‌شده از گندم، برای بیشتر افراد مبتلا به کم‌خونی مضر نیستند. بااین‌حال، در افراد مبتلا به بیماری سلیاک، مصرف گلوتن می‌تواند به پوشش داخلی روده باریک آسیب برساند و جذب آهن و دیگر مواد مغذی را مختل کند؛ در نتیجه، برای این افراد در دسته‌بندی غذاهای مضر برای فقر آهن قرار می‌گیرد.

اگر بیماری سلیاک دارید، از غلات بدون گلوتن مانند برنج و ذرت و محصولاتی که بدون گلوتن فرآوری شده‌اند، استفاده کنید. همچنین دیگر روش‌های دریافت آهن مورد نیاز بدن را با کمک پزشک یا متخصص تغذیه بررسی کنید.

۱۳. باقلا از غذاهای مضر برای کم‌خونی است؟

باقلا برای همه افراد مبتلا به کم‌خونی مضر نیست؛ اما در افراد مبتلا به کمبود آنزیم G۶PD، مصرف آن می‌تواند باعث تخریب گلبول‌های قرمز و بروز نوعی کم‌خونی به نام فاویسم شود. این وضعیت ممکن است با علائمی مانند رنگ‌پریدگی، زردی پوست و چشم‌ها، ادرار تیره و ضعف شدید همراه باشد.

بنابراین، باقلا را نمی‌توان به‌طور کلی در فهرست خوراکی‌های مضر برای کم‌خونی قرار داد. بااین‌حال، افراد مبتلا به کمبود آنزیم G۶PD باید از مصرف آن خودداری کنند؛ زیرا حتی پختن باقلا نیز لزوما خطر آن را از بین نمی‌برد.

۱۴. مواد غذایی حاوی تانن برای کم‌خونی مضر هستند؟

تانن‌ها ترکیبات گیاهی‌ای هستند که در برخی خوراکی‌ها و نوشیدنی‌ها، از جمله چای، قهوه، کاکائو و بعضی میوه‌ها وجود دارند. این ترکیبات می‌توانند به آهن موجود در مواد غذایی گیاهی، متصل شده و جذب آن را کاهش دهند. میزان این تاثیر به مقدار مصرف تانن و زمان همراهی آن با غذای آهن‌دار بستگی دارد.

به همین دلیل، لازم نیست تمام مواد غذایی حاوی تانن را حذف کنید؛ اما بهتر است منابع غلیظ این ترکیبات، به‌ویژه چای و قهوه، با فاصله از وعده‌های اصلی آهن‌دار و مکمل آهن مصرف شوند. مصرف منابع ویتامین C نیز به جذب بهتر آهن کمک می‌کند.

چه میوه‌هایی برای کم‌خونی مضر است؟

برخی میوه‌ها و خشکبارها مانند انار، خرمالوی نارس، انجیر خشک و آلو ممکن است به دلیل تانن یا پلی‌فنول، جذب آهن غیرهِم را تا حدی کاهش دهند؛ شواهد برای همه میوه‌های نام‌برده یکسان و قوی نیست.

به عبارت دیگر این میوه‌ها برای افراد مبتلا به کم‌خونی مضر نیستند؛ اما بعضی ترکیبات موجود در آن‌ها مانند تانن، پلی‌فنول و اگزالات می‌توانند بر جذب آهن اثر بگذارند.

• انگور سیاه

انگور، به‌ویژه انواع تیره آن، حاوی پلی‌فنول‌ها هستند که می‌توانند دسترسی بدن به آهن را کاهش دهند. اگر کم‌خونی فقر آهن دارید، بهتر است به جای حذف انگور، آن‌را بین وعده‌ها بخورید. اگر وعده غذایی شما منبع آهن گیاهی دارد، می‌توانید در کنار آن از سبزیجات یا میوه‌های سرشار از ویتامین C استفاده کنید.

• بلوبری و زغال‌اخته

زغال‌اخته و بلوبری حاوی پلی‌فنول‌ها هستند؛ ترکیباتی که بعضی از انواع آن‌ها می‌توانند جذب آهن را کاهش دهند. بااین‌حال، نمی‌توان نتیجه گرفت که خوردن این میوه‌ها در مقدار معمول، کم‌خونی را تشدید می‌کند. شما می‎‌توانید برای کمک به جذب آهن گیاهی، در وعده‌های غذایی، از منابع ویتامین C مانند کیوی یا پرتقال استفاده کنید. اگر نگران جذب آهن هستید، این میوه‌ها را بین وعده‌ها مصرف کنید؛ اما پرهیز کامل و همیشگی لازم نیست.

• خرمالو(به‌ویژه خرمالوی نارس)

خرمالو به‌ویژه در حالت نارس، تانن دارد و این ترکیب، جذب آهن را کاهش می‌دهد. اگر کم‌خونی دارید، نیازی نیست به طور کامل این میوه را از لیست خود حذف کنید؛ شما می‌توانید خرمالوی رسیده انتخاب کرده و آن را بین وعده‌ها بخورید.

• انار

انار و آب انار حاوی پلی‌فنول‌ها و تانن‌هایی هستند که ممکن است جذب آهن موجود در غذا را کاهش دهند. در صورت استفاده از مکمل آهن، زمان مصرف آن‌را طبق دستور پزشک یا داروساز تنظیم کنید. همچنین برای کمک به جذب آهن غذا، همراه وعده‌های غذایی از منابع ویتامین C مانند پرتقال، کیوی یا فلفل دلمه‌ای استفاده کنید.

• انجیر خشک

انجیر خشک دارای ترکیبات فنولی و فلاونوئید است. این ترکیبات در برخی مواد غذایی می‌توانند بر جذب آهن اثر بگذارند؛ انجیر خشک را صرفا به دلیل داشتن این ترکیبات از رژیم غذایی خود حذف نکنید. اگر می‌خواهید جذب آهن وعده غذایی را افزایش دهید، همراه منابع گیاهی آهن از خوراکی‌های حاوی ویتامین C استفاده کنید.

• آلو بخارا و آلوی خشک

آلو خشک حاوی ترکیبات پلی‌فنولی است که می‌تواند میزان جذب آهن را کاهش دهد. بنابراین، در صورت استفاده از مکمل مخصوص فقر آهن، زمان آن‌را بر اساس دستور پزشک یا داروساز تنظیم کنید.

نوشیدنی‌های مضر برای کم‌خونی کدامند؟

مهم‌ترین نوشیدنی‌هایی که ممکن است جذب آهن را کاهش دهند، چای و قهوه هستند؛ به همین دلیل، زمان مصرف آن‌ها برای افراد مبتلا به کم‌خونی فقر آهن اهمیت دارد. در ادامه، نوشیدنی‌هایی را بررسی می‌کنیم که می‌توانند بر جذب آهن اثر بگذارند.

• چای

چای، از مهم‌ترین نوشیدنی‌هایی است که می‌تواند جذب آهن غذا را کاهش دهد. این نوشیدنی حاوی پلی‌فنول‌ها و تانن‌هایی است که به آهن موجود در غذاهای گیاهی متصل شده و جذب آن‌را دشوارتر می‌کنند. در مطالعه‌ای که در سال ۲۰۱۷ در مجله Nutrition منتشر شد، پژوهشگران تاثیر زمان مصرف چای بر جذب آهن را بررسی کردند. نتایج نشان داد نوشیدن چای همراه غذا جذب آهن را حداقل ۳۷% کاهش می‌دهد؛ اما رعایت فاصله یک‌ساعته بین وعده غذایی و مصرف چای، این اثر را کمتر می‌کند.

در نتیجه، اگر کم‌خونی فقر آهن دارید، چای را هم‌زمان با وعده‌های آهن‌دار ننوشید. هتر است چای را حداقل ۱ تا ۲ ساعت بعد از وعده غذایی آهن‌دار یا مکمل آهن مصرف کنید.

• قهوه و نسکافه

قهوه نیز به دلیل داشتن پلی‌فنول‌ها می‌تواند جذب آهن را کاهش دهد. این اثر به زمان مصرف و ترکیب وعده غذایی بستگی دارد؛ بنابراین، لازم نیست همه افراد مبتلا به کم‌خونی قهوه را کاملا کنار بگذارند. اگر مکمل آهن مصرف می‌کنید، نوشیدن قهوه در فاصله نزدیک به آن می‌تواند جذب دارو را مختل کند. بهتر است زمان مصرف قهوه را از وعده اصلی آهن‌دار یا مکمل حداقل ۱ تا ۲ ساعت فاصله دهید.

• نوشیدنی‌های گازدار

نوشیدنی‌های گازدار به‌ویژه انواع شیرین، ارزش غذایی محدودی دارند و اگر جای آب و نوشیدنی‌های مغذی را بگیرند، می‌توانند کیفیت کلی رژیم غذایی را کاهش دهند؛ اما چه جایگزینی مناسب است؟ آب بهترین انتخاب روزمره برای تامین مایعات است. اگر کمبود آهن دارید، بهتر است به‌جای تکیه بر نوشیدنی‌های شیرین، بر دریافت کافی آهن از غذا و مصرف منابع ویتامین C در کنار وعده‌های غذایی تمرکز کنید. جهت آشنایی با گزینه‌های مناسب، مقاله نوشیدنی مفید برای کم‌خونی را مطالعه بفرمایید.

• نوشیدنی‌های الکلی

مصرف زیاد و مزمن الکل می‌تواند از طریق سوءتغذیه، آسیب کبدی، خونریزی گوارشی و اختلال در تولید یا بقای گلبول‌های قرمز با کم‌خونی مرتبط باشد.

تاثیر الکل بر کم‌خونی به میزان مصرف آن، علت کم‌خونی و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد. اگر کم‌خونی دارید و الکل مصرف می‌کنید، علت کم‌خونی و وضعیت تغذیه‌ای خود را با پزشک بررسی کنید. در صورت وجود بیماری کبدی، خونریزی گوارشی یا کمبود ویتامین‌ها، درمان باید متناسب با علت زمینه‌ای انتخاب شود.

اگر به دنبال رژیم غذایی شخصی‌سازی‌شده هستید، در اپلیکیشن خودمراقبتی ایمپو نشانه‌های خود را ثبت کرده تا رژیم تخصصی دریافت کنید.

غذای تو؛ دوای تو

در بخش «برنامه‌های من» اپلیکیشن ایمپو، می‌تونی رژیم غذایی متناسب با حالت رو دریافت کنی.

مشاهده رژیم غذایی

سخن آخر

غذاهای مضر برای کم‌خونی لزوما خوراکی‌هایی نیستند که باید کاملا از رژیم غذایی حذف شوند؛ بلکه بعضی مواد غذایی و نوشیدنی‌ها مانند چای و قهوه، لبنیات، سویا و شکلات ممکن است در مصرف هم‌زمان با وعده‌های غذایی، جذب آهن را کاهش دهند. بهتر است این نوشیدنی‌ها و خوراکی‌ها را با فاصله از وعده‌های غذایی آهن‌دار مصرف کنید و در کنار منابع آهن، از مواد حاوی ویتامین C مانند پرتقال، فلفل دلمه‌ای و گوجه‌فرنگی کمک بگیرید.

چنانچه، درباره تغذیه مناسب برای کم‌خونی یا مصرف مکمل آهن سوال دارید، می‌توانید از خدمات مشاوره آنلاین پزشک ایمپو راهنمایی بگیرید. اگر تجربه‌ای از تغییر رژیم غذایی برای بهبود کم‌خونی دارید یا سوالی درباره غذاهای مضر برای کم‌خونی ذهن شما را مشغول کرده، در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید.

منابع

Onlinelibrary

Cdhf.ca

Sciencedirect