آزمایش ذخیره تخمدان چگونه انجام می‌شود؟ به همراه تفسیر کامل

آزمایش ذخیره تخمدان در واقع سه آزمایش جدا شامل AMH، FSH و سونوگرافی شمارش فولیکول آنترال (AFC) است. هرکدام تخمینی از تعداد فولیکول‌های باقی‌مانده تخمدان می‌دهند، نه کیفیت تخمک. نکته‌ای که کمتر جایی می‌خوانید این است که هر کدام از این سه بخش، قانون زمان‌بندی و شرایط انجام جداگانه‌ای دارند؛ نادیده‌گرفتن همین تفاوت، رایج‌ترین دلیل تکرار بی‌جهت آزمایش‌هاست. در ادامه به بررسی کامل بهترین زمان و شرایط آزمایش ذخیره تخمدان و تفسیر آزمایش ذخیره تخمدان می‌پردازیم.

آزمایش ذخیره تخمدان چیست و چه کسانی باید انجام دهند؟

آزمایش ذخیره تخمدان شامل سه بخش AMH، (+ استرادیول) FSH و سونوگرافی شمارش فولیکول آنترال (AFC است). لازم به ذکر است که الزاماً هر سه مورد برای هر فرد لازم نیستند؛ AMH یا AFC معمولاً از FSH حساس‌تر و کاربردی‌تر است.

هر سه باهم تخمین کمی، تقریبی و غیرمستقیم از تعداد فولیکول‌های باقی‌مانده تخمدان می‌دهند. برای آشنایی کامل‌تر با ذخیره تخمدان و عوامل مؤثر بر آن، مقاله ذخیره تخمدان را بخوانید.

طبق سند رسمی انجمن پزشکی باروری آمریکا (ASRM)، آزمایش ذخیره تخمدان برای همه زنان توصیه نمی‌شود؛ چند گروه مشخص باید آن را انجام دهند. اگر بالای سی‌وپنج سال هستید و بیش از ۶ ماه اقدام به بارداری کرده‌اید، بهتر است این آزمایش را انجام دهید. در صورتی که بالا ۴۰ سال هستید، پیش از شروع تلاش این آزمایش را انجام دهید، نه بعد از شکست آن.

اگر زیر ۳۵ سال هستید و پس از دوازده ماه تلاش منظم هنوز باردار نشده‌اید، این آزمایش به شما هم توصیه می‌شود؛ این‌جا دیگر بحث افت ذخیره تخمدان مطرح است. همچنین پیش از جراحی تخمدان، شیمی‌درمانی یا پرتودرمانی، مشاوره حفظ باروری ضروری است. سابقه خانوادگی یائسگی زودرس یا سیکل‌های نامنظم و کوتاه‌شونده هم از موارد توصیه‌شده است.

خیالتان راحت باشد که خود آزمایش هیچ آسیبی به شانس بارداری نمی‌زند؛ فقط تصویری می‌دهد که برنامه درمانی بعدی روی همان تصویر چیده می‌شود. پیش از انجام ivf نیز آزمایش ذخیره تخمدان توصیه می‌شود.

اگر مطمئن نیستید که انجام این آزمایش برای شما ضروری است یا خیر، می‌توانید با دریافت ویزیت آنلاین از متخصص زنان ایمپو، نگرانی خود را مطرح کنید. پزشک متخصص زنان با توجه به شرایط شما و برنامه اقدام به بارداری تشخیص می‌دهد کدام آزمایشات قبل از بارداری لازم است. بعد از انجام آن هم کافی است عکس جواب را برای همان پزشک بفرستید تا در ویزیتی آنلاین و در سریع‌ترین زمان ممکن نتیجه را برایتان تفسیر کند.

آزمایش ذخیره تخمدان چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش ذخیره تخمدان سه بخش دارد. دو بخش اول با خون‌گیری ساده انجام می‌شوند و سومی سونوگرافی است؛ گاهی پزشک آزمایش پرولاکتین را هم همراه این‌ها تجویز می‌کند تا علت‌های هورمونی دیگر اختلال قاعدگی رد شود. هیچ‌کدام از این سه به آماده‌سازی خاصی نیاز ندارد؛ تفاوت اصلی‌شان در روز سیکل و نوع نمونه‌گیری است و همین یک تفاوت سر منشا اکثر سوءتفاهم‌هاست.

نتیجه هر سه را معمولاً همان پزشکی که آزمایش را تجویز کرده تفسیر می‌کند، نه خود آزمایشگاه. جواب خون‌گیری‌ها را از همان آزمایشگاه بگیرید یا مستقیم برای پزشک بفرستید؛ جواب سونوگرافی هم معمولاً همان لحظه روی برگه چاپ می‌شود.

• آزمایش FSH

FSH یا هورمون محرک فولیکول از غده هیپوفیز ترشح می‌شود و باعث رشد فولیکول‌ها در تخمدان می‌شود. برخلاف AMH، سطح آن در طول سیکل نوسان زیادی دارد. به همین دلیل، زمان‌بندی این آزمایش اهمیت زیادی دارد. نمونه خون از بازو گرفته می‌شود، اما باید دقیقاً روز دوم تا چهارم سیکل قاعدگی انجام شود؛ خارج از این بازه، نتیجه قابل‌اتکا نیست. معمولاً همراه با استرادیول (FSH + E۲) اندازه‌گیری می‌شود، چون استرادیول بالا ممکن است FSH را به‌طور کاذب در محدوده نرمال نگه دارد و ذخیره پایین را پنهان کند. جواب معمولاً ظرف یک تا سه روز کاری آماده می‌شود.

• آزمایش AMH

هورمون AMH را فولیکول‌های کوچک تخمدان می‌سازند؛ سطح آن تقریباً مستقیم با تعداد فولیکول‌های باقی‌مانده رابطه دارد. مثل FSH با خون‌گیری ساده‌ای از بازو انجام می‌شود، اما محدودیت روز سیکل ندارد و در طول ماه نوسان چندانی نشان نمی‌دهد. اندازه‌گیری آن در هر روزی از سیکل امکان‌پذیر است؛ حتی حین مصرف قرص جلوگیری، هرچند در این حالت افت مصنوعی جزئی دیده می‌شود. همین بی‌نیازی به زمان‌بندی، AMH را به رایج‌ترین آزمایش اول برای شروع بررسی ذخیره تبدیل کرده است.

• سونوگرافی AFC

AFC یا شمارش فولیکول آنترال، برخلاف دو مورد بالا، آزمایش خون نیست؛ سونوگرافی است. سونوگرافیست فولیکول‌های کوچک دو تا نه میلی‌متری را در هر دو تخمدان می‌شمارد. این سونوگرافی واژینال است، نه شکمی؛ پس برخلاف تصور رایج، نیازی به مثانه پر نیست. کل فرایند پنج تا ده دقیقه طول می‌کشد، بی‌حسی لازم ندارد و نتیجه همان لحظه روی مانیتور قابل مشاهده است.

اگر همین سونوگرافی عدد بالایی نشان دهد، می‌تواند نشانه تنبلی تخمدان ناشی از سندرم پلی‌کیستیکباشد، نه ذخیره بالای واقعی؛ پزشک این حالت را کنار AMH بررسی می‌کند. فراموش نکنید که AFC بالا هم به‌تنهایی معیار تشخیص PCOS نیست.

بهترین زمان و شرایط آزمایش ذخیره تخمدان

AMH در هر روزی از سیکل قابل انجام است؛ فقط FSH (که معمولا با E۲ یا استرادیول همراه هم اندازه گیری می‌شوند) باید دقیقاً روز دوم تا چهارم سیکل انجام شود. سونوگرافی AFC نیز معمولاً در فاز فولیکولی اولیه انجام می‌شود؛ بهترین استاندارد عملی روزهای ۲ تا ۵ سیکل است. هیچ‌کدام از سه آزمایش نیاز به ناشتایی ندارد؛ اما مصرف هورمون‌های جلوگیری و وضعیت بارداری باید هنگام تفسیر ثبت شود. جدول زیر جزئیات هر سه آزمایش را کنار هم می‌گذارد.

نکته‌ای که کمتر گفته می‌شود این است: چون AMH و AFC به روز سیکل حساس نیستند، انجام هر دو در همان روز مراجعه ممکن است؛ اما اگر FSH هم نیاز است، باید از قبل با پزشک هماهنگ کنید که دقیقاً روز دوم تا چهارم سیکل مراجعه کنید. نبود همین هماهنگی، رایج‌ترین دلیل تکرار بی‌جهت آزمایش است.

برای اینکه دقیقاً روز دوم تا چهارم سیکل‌تان را از دست ندهید، از تقویم قاعدگی و یادآور ایمپو استفاده کنید؛ کافی است تاریخ شروع پریودتان را یک‌بار ثبت کنید تا پیش‎بینی دقیق سیکل خود را مشاهده کنید. با تقویم قاعدگی ایمپو دیگر نیازی به حدس‌زدن روز سیکل نیست.

قدم اول برای مراقبت از خودت،

شناخت درست بدنته؛ ایمپو رو نصب کن تا تو این مسیر همراهت باشه

دانلود اپلیکیشن ایمپو

تفسیر آزمایش ذخیره تخمدان (آزمایش ذخیره تخمدان باید چند باشد؟)

اگر همین الان عکس آزمایش ذخیره تخمدان نرمال یا غیرنرمال را در دست دارید، احتمالاً فقط یک چیز می‌خواهید بدانید: عدد شما در کدام محدوده قرار می‌گیرد؟ توجه کنید هیچ‌کدام از این اعداد به‌تنهایی تشخیص نیستند و پزشک آن‌ها را کنار سن و بقیه آزمایش‌ها می‌بیند.

• تفسیر آزمایش amh

به‌طورکلی زیر سی‌وپنج سال ذخیره در محدوده مطلوب در نظر گرفته می‌شود و افت محسوس معمولاً از همین سن به بعد سرعت می‌گیرد. برای تفسیر آزمایش AMH باید به نکات زیر توجه کنید:

• AMH باید با محدوده مرجع همان آزمایشگاه بررسی شود چرا که روش و کیت آزمایشگاهی می‌تواند بر عدد گزارش‌شده اثر بگذارد.

• AMH معمولاً با بالا رفتن سن کاهش پیدا می‌کند، اما سرعت کاهش آن در افراد مختلف یکسان نیست.

• پزشک اغلب AMH را با AFC و سن مقایسه می‌کند، نه با یک عدد ثابت.

• AMH کیفیت تخمک‌ها را نشان نمی‌دهد؛ سن برای برآورد کیفیت تخمک مهم‌تر است.

• AMH به‌تنهایی پیش‌بینی نمی‌کند که فرد چه زمانی یائسه می‌شود یا چقدر تا یائسگی فاصله دارد

لازم به ذکر است که عدد خیلی بالا معمولاً نشانه ذخیره فراوان نیست؛ بیشتر وقت‌ها با سندرم تخمدان پلی‌کیستیک همراه است و پزشک آن را کنار سونوگرافی AFC بررسی می‌کند.

کاهش تدریجی همین عدد، معمولاً چند سال پیش از اولین علامت یائسگی قابل ردیابی است. به همین دلیل، برخی پزشکان از این آزمایش برای برآورد تقریبی فاصله تا یائسگی هم استفاده می‌کنند؛ هرچند این کاربرد هنوز دقت تشخیصی محدودی دارد و نباید تنها ملاک تصمیم‌گیری باشد. اگر عدد شما در محدوده پایین قرار می‌گیرد، این به‌تنهایی به‌معنای ناباروری نیست؛ فقط یعنی بررسی بیشتر کنار پزشک لازم دارید.

• تفسیر آزمایش ذخیره تخمدان fsh

. محدوده دقیق FSH بین آزمایشگاه‌ها فرق می‌کند، چون به کیت و متد اندازه‌گیری وابسته است. محدوده مرجع چاپ‌شده روی برگه همان آزمایشگاه ملاک است، نه عددی که در جای دیگری خوانده‌اید. همچنین، روز سیکل (روز دوم تا چهارم پریود) در تفسیر نتیجه بسیار مهم است. بالا بودن استرادیول در روزهای اول پریود ممکن است FSH را ظاهراً طبیعی نشان دهد. همچنبن، نتیجه FSH باید همراه با AMH، AFC، سن و استرادیول تفسیر شود.

به عبارت دیگر، اگر FSH پایه در روزهای اول پریود بالاتر از محدوده مرجع آزمایشگاه باشد، ممکن است نیاز به بررسی بیشتر ذخیره تخمدان وجود داشته باشد. اما یک FSH طبیعی، به‌تنهایی کاهش ذخیره تخمدان را رد نمی‌کند؛ همان‌طور که یک نتیجه غیرطبیعی نیز به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست.

• تفسیر سونوگرافی AFC

AFC یا شمارش فولیکول‌های آنترال، تعداد فولیکول‌های کوچک (معمولاً ۲–۱۰ میلی‌متر) در هر دو تخمدان است که با سونوگرافی واژینال، معمولاً در روزهای ۲ تا ۵ سیکل، شمارش می‌شوند. AFC پایین می‌تواند نشان‌دهنده ذخیره تخمدانی کمتر و پاسخ ضعیف‌تر به تحریک تخمدان باشد، اما به‌تنهایی به معنی ناباروری نیست. تفسیر AFC باید با توجه به سن، کیفیت دستگاه و تجربه سونوگرافیست انجام شود؛ برای پیگیری بهتر است سونوگرافی‌ها در یک مرکز و با روش مشابه انجام شوند.

مشاهده ۲۰ فولیکول یا بیشتر در یک تخمدان می‌تواند نمای پلی‌کیستیک ایجاد کند، اما به‌تنهایی برای تشخیص PCOS کافی نیست و باید علائم، وضعیت قاعدگی و آزمایش‌های هورمونی نیز بررسی شوند.

اگر جواب آزمایشتان را در دست دارید و نمی‌دانید تفسیر آن چیست، عکسش را برای پزشک ایمپو بفرستید. اگر پیش‌تر این آزمایش را انجام داده‌اید، تجربه‌تان را در تالار گفتگو ایمپو برای دیگران بنویسید؛ همین توضیح‌های ساده به خیلی از خانم‌هایی که تازه با این عدد روبه‌رو شده‌اند کمک می‌کند.

در کلینیک ایمپو؛

با پزشک متخصص زنان به اندازه یک کلیک فاصله داری

دانلود کلینیک ایمپو

کلام آخر

آزمایش ذخیره تخمدان یک آزمایش واحد نیست، در حقیقت سه تست است؛ AMH، FSH و AFC و هرکدام قانون زمان‌بندی خودشان را دارند. هیچ‌کدام نیاز به ناشتایی ندارند. AMH، FSH و AFC هر کدام اطلاعات متفاوتی می‌دهند و هیچ‌کدام به‌تنهایی تشخیص ناباروری یا پیش‌بینی قطعی بارداری نیستند. برای AMH معمولاً ناشتایی لازم نیست و می‌توان آن را در بیشتر روزهای سیکل انجام داد.

FSH و استرادیول برای ارزیابی ذخیره تخمدان معمولاً در روزهای ۲ تا ۴ پریود اندازه‌گیری می‌شوند. AFC معمولاً با سونوگرافی واژینال در روزهای ابتدایی سیکل انجام می‌شود. نتیجه پایین یا بالا باید با سن، سابقه پزشکی و برنامه بارداری فرد تفسیر شود. AMH یا AFC پایین نباید به‌تنهایی باعث ناامیدی، تاخیر در مراجعه، یاکنارگذاشتن درمان ناباروری شود.

منابع

clevelandclinic

advancedfertility

ncbi/ncbi

asrm