درمان سریع دارویی و خانگی یبوست در بارداری

دوران بارداری با تغییرات زیادی در بدن زن همراه است؛ تغییراتی هیجان‌انگیز، شگفت‌آور و گاهی ناخوشایند و پر‌چالش. «یبوست در بارداری» یکی از مشکلات رایج و آزاردهنده این دوران است که زنان باردار زیادی را درگیر می‌کند.

یبوست به دفع دشوار، خشک و معمولا با تعداد دفعات کمتر اجابت مزاج اشاره دارد که در دوران بارداری به دلایلی چون تغییرات هورمونی، فشار رحم بر روده‌ها، مصرف مکمل‌های آهن و تغییر در سبک زندگی رخ می‌دهد. اگر باردار هستید و با یبوست دست‌و‌پنجه نرم می‌کنید، بدانید که تنها نیستید. خوشبختانه، این مشکل چندان جدی و خطرناک نیست و با تغییرات ساده در سبک زندگی می‌توان آن را کنترل کرد. در این مقاله از ، با جزئیات بیشتری به علل و راه‌های «درمان سریع یبوست در بارداری» می‌پردازیم. 

یبوست در بارداری چگونه است و از کی شروع می شود؟

یبوست در بارداری به معنای مدفوع سفت، خشک یا دشوار برای دفع همراه با احساس عدم تخلیه کامل روده‌ها است. این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که مواد زائد بدن در روده سفت می‌شوند و به‌جای خروج به‌صورت مدفوع، در آنجا باقی می‌مانند. بیشتر افراد حداقل یک‌بار تجربه یبوست را داشته‌اند، اما این مشکل در دوران بارداری شایع‌تر است و حدود ۱۶ تا ۳۹ درصد از زنان باردار را درگیر می‌کند.

اکثر بزرگسالان بین سه بار در روز تا سه بار در هفته اجابت مزاج دارند. در دوران بارداری، این روند ممکن است تغییر کند، اما احساس ناراحتی در روده یا گذراندن چند روز بدون اجابت مزاج معمولا نشانه یبوست است. یبوست در بارداری در سه‌ماهه سوم بارداری شایع‌تر است؛ زمانی که جنین وزن زیادی دارد و بیشترین فشار را به روده‌ها وارد می‌کند. با‌این‌حال، می‌تواند در هر سه سه‌ماهه بارداری رخ دهد و حتی گاهی اوقات تا سه ماه پس از تولد نوزاد نیز ادامه یابد.

درمان سریع یبوست در بارداری چیست؟

با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی خود می‌توان تا حدودی یبوست را بهبود بخشید. در ادامه، به راه‌های درمان سریع یبوست در بارداری، بر اساس سه‌ماهه اول، دوم و سوم می‌پردازیم. 

درمان سریع یبوست در بارداری سه ماه اول

درمان یبوست در بارداری سه ماه اول باید با احتیاط کامل و حتما تحت‌نظر پزشک متخصص انجام شود. زیرا سه ماهه اول بارداری دوره بسیار حساسی است که اندام‌های حیاتی جنین شکل می‌گیرند. در این سه ماه، اولویت همیشه با روش‌های غیر‌دارویی و خانگی است. 

• افزایش مصرف مایعات: نوشیدن حداقل ۸–۱۲ لیوان آب در روز به همراه دم‌نوش‌های گیاهی.

• رژیم غذایی حاوی فیبر: مصرف ۲۵–۳۰ گرم فیبر در روز از طریق میوه‌ها  (کیوی، سیب، گلابی، توت‌ها)، سبزیجات (کاهو، اسفناج، بروکلی)، غلات، دانه‌ها و حبوبات 

• فعالیت بدنی: روزانه ۲۰–۳۰ دقیقه پیاده‌روی یا انجام ورزش‌های ایمن در بارداری

• شیاف گلیسیرین: این سریع‌ترین روش درمان یبوست در بارداری است که معمولا در ۱۵ دقیقه تا ۱ ساعت تاثیر می‌گذارد. حتما باید با تأیید و تجویز پزشک مصرف شود.

درمان سریع یبوست در بارداری سه ماه دوم

در سه‌ماهه دوم بارداری، به دلیل بزرگ‌تر شدن شکم و فشار بیشتر به روده‌ها، احتمال بروز یبوست بیشتر است. خوشبختانه در این دوره، گزینه‌های درمانی متنوع‌تری نسبت به سه ماهه اول وجود دارد و پزشک می‌تواند دارو نیز تجویز کند.

• نوشیدن حداقل ۱۰–۱۲ لیوان آب در روز 

• نوشیدن آب ولرم صبحگاهی

• مصرف ۲۵–۳۰ گرم فیبر روزانه از طریق میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات

• پیاده‌روی روزانه و فعالیت بدنی ایمن

• مصرف انجیر یا آلو خشک (۳-۵ عدد روزانه)

• استفاده از روغن‌زیتون در سالاد

• داشتن روتین اجابت مزاج (دفع منظم روزانه در زمان تقریبا ثابت)

• ملین‌هایی مانند پسیلیوم و شربت لاکتولوز (با دستور پزشک)

درمان سریع یبوست در بارداری سه ماه سوم

در سه ماهه سوم بارداری، رحم به بیشترین اندازه خود رسیده و فشار زیادی را به روده‌ها وارد می‌کند. همچنین با رشد جنین، فعالیت بدنی کمتر می‌شود و یبوست اغلب شدیدتر و آزاردهنده‌تر است. درمان یبوست در بارداری ماه آخر، مشابه دو سه‌ماهه قبل است و درمان‌های خانگی و دارویی را شامل می‌شود.

• نوشیدن مایعات بسیار زیاد (روزانه ۱۰–۱۲ لیوان آب) 

• مصرف فیبر بالا

• مصرف انجیر و آلو خشک (۳-۵ عدد روزانه)

• پیاده‌روی سبک و یوگای بارداری

• استفاده از چهارپایه برای بالا‌گرفتن پاها هنگام دفع

• شیاف گلیسیرین (با تجویز پزشک)

درمان دارویی یبوست در بارداری

در شرایطی که درمان‌های خانگی و تغییر در سبک زندگی برای یبوست در بارداری نتیجه‌بخش نباشند، پزشک درمان دارویی را پیشنهاد می‌کند. در ادامه، دارو‌های موثر برای درمان یبوست خیلی شدید در بارداری را معرفی می‌کنیم.

درمان سریع یبوست در بارداری با شیاف

شیاف گلیسیرین (Glycerin Suppository)، یک نوع ملین موضعی تحریکی است که می‌توان آن را مؤثر‌ترین و بهترین راه درمان سریع یبوست در بارداری معرفی کنیم. این دارو به طور مستقیم رکتوم را تحریک کرده و آب را جذب می‌کند و پس از ۱۵ دقیقه الی ۲ ساعت اثر می‌کند. استفاده از شیاف گلیسیرین حتما باید با تایید و تجویز پزشک باشد.

برای یبوست در بارداری چه قرصی بخوریم؟

انواع قرص ملین برای درمان یبوست در بارداری وجود دارد که استفاده خودسرانه آن‌ها به‌هیچ‌وجه جایز نیست و حتما باید با تجویز پزشک مصرف شوند. 

• دوکوزات سدیم: ملینی ایمن که با نرم کردن مدفوع، دفع را آسان می‌کند و معمولا بین ۱۲ تا ۷۲ ساعت اثر خود را نشان می‌دهد. 

• پسیلیوم: حجم‌دهنده فیبری که با افزودن فیبر، حجم مدفوع را افزایش می‌دهد و اثر آن پس از ۱۲ تا ۷۲ ساعت مشخص می‌شود.

• اتیلن گلیکول: ملین اسمزی که آب را به روده می‌کشد و مدفوع را نرم می‌کند و بین ۱ تا ۳ روز تأثیر خود را نشان می‌دهد. 

اسم شربت یبوست در بارداری 

شربت لاکتولوز (Lactulose)، ایمن‌ترین و رایج‌ترین شربت برای درمان سریع یبوست در بارداری است. این شربت یک ملین اسمزی است که با کشیدن آب به روده، مدفوع را نرم می‌کند و بین ا -۳ روز اثر آن مشخص می‌شود. 

شربت MOM یا همان منیزیم هیدروکسید (Milk of Magnesia)، یک گزینه درمانی دیگر برای یبوست در حاملگی است. شربت MOM برای یبوست در بارداری، یک ملین اسمزی است که با جذب آب به داخل روده، مدفوع را نرم و دفع را آسان می‌کند. اثربخشی این شربت معمولا بین ۳۰ دقیقه تا ۶ ساعت است.

در دوران بارداری، تمام دارو‌ها باید با تأیید و تجویز پزشک مصرف شوند. از مصرف خودسرانه هرگونه دارو خودداری کرده و طبق دستور پزشک خود عمل کنید. برای کسب اطلاعات بیشتر، مقاله لیست داروهای ممنوع در بارداری را مطالعه نمایید. همچنین، برای دسترسی راحت‌تر و سریع‌تر به پزشکان متخصص، می‌توانید اپلیکیشن ایمپو را نصب کرده و به‌صورت آنلاین سؤالات خود در را مطرح کنید.  

درمان یبوست خیلی شدید در بارداری 

یبوست شدید در بارداری (عدم دفع بیش از ۴ روز، درد شکمی و نفخ شدید یا احساس انسداد کامل روده) به اقدامات درمانی فوری نیاز دارد. اگر تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی همراه با اقدامات مراقبتی شخصی مؤثر نبودند، با پزشک خود مشورت کنید. 

بهترین درمان یبوست خیلی شدید در بارداری، شیاف گلیسیرین است که بیشترین و سریع‌ترین تأثیر را دارد. در موارد خیلی شدید که شیاف نیز تأثیری ندارد، پزشک معمولا شربت MOM یا دوکوزات سدیم را تجویز می‌کند. استفاده این دارو‌ها حتما باید با تأیید و تجویز باشد و مصرف خودسرانه آن‌ها ممنوع است.

اگر یبوست بیش از یک هفته طول کشید و با درد شدید شکمی، خون در مدفوع، استفراغ یا عدم دفع گاز همراه بود، حتما در سریع‌ترین زمان ممکن به پزشک متخصص مراجعه کنید. این علائم می‌توانند نشانه مشکلات جدی‌تری چون انسداد روده بوده و نیاز به بررسی سریع داشته باشند تا از آسیب به مادر و جنین جلوگیری شود.

برای یبوست در بارداری چی بخوریم؟

اگرچه احساس نفخ و انسداد روده ناشی از یبوست می‌تواند بسیار ناراحت‌کننده باشد، اما با مصرف برخی مواد غذایی می‌توان این مشکل شایع در بارداری را بهبود بخشید. مصرف کافی فیبر و مایعات می‌تواند به پیشگیری از یبوست کمک کند. در ادامه، به سؤال برای یبوست در بارداری چی بخوریم پاسخ می‌دهیم و مواد غذایی مفید برای این مشکل را معرفی می‌کنیم.

1. میوه برای یبوست در بارداری

بهترین میوه‌ها برای درمان یبوست، فیبر بالا و اثر ملین طبیعی دارند. میوه‌هایی مانند کیوی، سیب، گلابی، انواع توت‌ها (بلوبری، تمشک) و پرتقال از میوه‌های مفید برای بهبود یبوست بارداری به شمار می‌آیند. اگر نگران میوه های ممنوعه در دوران بارداری هستید، در مقاله درج شده لیست کامل آن‌ها را بررسی کرده‌ایم.

2. سبزیجات برای یبوست در بارداری

سبزیجات غنی از فیبر برای بهبود عملکرد سیستم گوارش و درمان یبوست بسیار مفید هستند. برای جلوگیری و بهبود یبوست، حتما سبزیجاتی مانند اسفناج، کاهو، بروکلی، گل‌کلم، هویج، کدو‌سبز و سیب‌زمینی باید در لیست غذا برای زن باردار وجود داشته باشند. توصیه می‌کنیم در کنار سالاد، حتما از روغن‌زیتون نیز استفاده کنید. سبزیجات پخته یا بخارپز هضم بهتری دارند و نفخ کمتری ایجاد می‌کنند.

3. غلات کامل و سبوس‌دار

یکی از بهترین منابع فیبر نامحلول برای تسکین یبوست در بارداری، غلات کامل هستند که به حرکت بهتر مدفوع در روده کمک می‌کنند. در این دوران، از مصرف جو دوسر (مانند اوتمیل برای صبحانه)، نان‌های سبوس‌دار یا نان جو، برنج قهوه‌ای، بلغور و سبوس گندم غافل نشوید. 

4. حبوبات و دانه‌ها

از منابع عالی فیبر مفید برای بهبود یبوست بارداری می‌توان به حبوبات و دانه‌ها اشاره کرد. عدس، لوبیا (قرمز، چیتی، سفید)، نخود و نخودفرنگی و همچنین دانه چیا، دانه کتان و انواع آجیل و خشکبار از جمله مواد غذایی هستند که به افزایش حجم مدفوع و تسهیل حرکت آن در روده کمک می‌کنند. البته به یاد داشته باشید که حبوبات باید خوب خیسانده و پخته شوند تا نفخ کمتری ایجاد کنند.

5. مایعات 

هیدراته بودن بهترین کار برای حرکت بهتر روده و افزایش تأثیر فیبر در بدن است. نوشیدن مایعات کافی به نرم‌کردن مدفوع و جلوگیری از سفت‌شدن آن کمک می‌کنند. به همین دلیل، تمام زنان باردار باید روزانه ۸ الی ۱۲ لیوان آب بنوشند. همچنین، مصرف آب آلو، آب‌میوه‌های طبیعی، دمنوش‌های گیاهی و سوپ‌های رقیق و آبدار نیز از بهترین گزینه‌های درمان خانگی یبوست در بارداری به شمار می‌روند.

6. درمان یبوست در بارداری با خاکشیر

در طب سنتی ایران، برای درمان یبوست مصرف خاکشیر توصیه می‌شود. این ماده با جذب آب، حجم مدفوع را افزایش می‌دهد و به‌عنوان یک ملین حجم‌دهنده طبیعی عمل می‌کند. برای بهبود یبوست در بارداری، می‌توانید خاکشیر را در یک لیوان آب سرد یا ولرم مخلوط کرده و صبح ناشتا آن را میل کنید.

7. درمان یبوست در بارداری با انجیر

انجیر یکی دیگر از مواد بسیار مفید برای تسکین یبوست است. این میوه غنی از فیبر، قند طبیعی و آب است و می‌تواند مدفوع را نرم و حجیم کند و عملکرد دستگاه گوارش را بهبود بخشد. انجیر خشک، غلظت فیبر بالاتری هم دارد و برای درمان یبوست در بارداری مفید‌تر از انجیر تازه است. 

8. درمان یبوست در بارداری با آلو 

مصرف آلو، به‌ویژه آلو خشک، یکی از مؤثرترین روش‌های خانگی برای درمان یبوست است. این میوه غنی از فیبر و سوربیتول (یک ملین طبیعی) است که حرکات روده را تحریک می‌کند، مدفوع را نرم می‌کند و عملکرد دستگاه گوارش را بهبود می‌بخشد. توصیه می‌کنیم در دوران بارداری، روزانه چند آلو خشک را در آب ولرم بخیسانید و میل کنید. 

9. غذاهای غنی از پروبیوتیک 

پروبیوتیک‌ها باکتری‌های مفیدی هستند که به سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کنند. این میکروارگانیسم‌ها گاهی به طور طبیعی در غذاها وجود دارند، اما گاهی نیز باید از طریق غذا دریافت شوند. غذاهای غنی از پروبیوتیک عبارت‌اند از: برخی ماست‌ها، کفیر، کلم ترش، خیارشور، کیمچی، نان خمیر‌ترش و برخی پنیرها.

خطرات یبوست در بارداری 

خوشبختانه یبوست یک عارضه تهدیدکننده زندگی نیست، اما می‌تواند زنان باردار و در برخی مواقع جنین را در معرض عوارض احتمالی قرار دهد. برخی خطرات یبوست در بارداری شامل:

• ناراحتی، نفخ و اتساع شکم 

• شقاق مقعدی (التهاب و پارگی در مقعد)

• مدفوع خونی

• هموروئید یا بواسیر (رگ‌های متورم و ملتهب در مقعد)

• درد شکم، لگن و درد زیر شکم در بارداری

• تحریک انقباضات رحمی و سقط‌جنین یا زایمان زودرس (سه‌ماه اول و سوم)

• خستگی روانی، اضطراب و تحریک‌پذیری 

خطرات یبوست در بارداری برای جنین

یبوست در بارداری معمولا خطر جدی و مستقیمی برای جنین ندارد. با‌این‌حال اگر شدید و طولانی‌مدت باشد و به طور کامل و به‌موقع درمان نشود، ممکن است منجر به شرایط زیر شود:

• تجمع توده‌های مدفوعی باعث جذب مواد سمی موجود در مدفوع به بدن و آسیب به جنین می‌شود.

• بی‌اشتهایی شدید مادر می‌تواند منجر به سوءتغذیه جنین یا کاهش مقاومت بدنی نوزاد شود.

• فشار شدید داخل شکمی می‌تواند بند ناف یا پرده جنین را تحت‌فشار قرار دهد (بیشتر در سه‌ماهه سوم).

درمان خانگی یبوست در بارداری

روش‌های ساده و کم‌هزینه‌ای به‌عنوان درمان خانگی یبوست در بارداری وجود دارند که می‌توانند به طور طبیعی به بهبود عملکرد روده کمک کنند. فعالیت‌هایی مثل:

• نوشیدن آب فراوان

• ورزش و تحرک بدنی سبک

• داشتن روتین منظم برای اجابت مزاج

• ماساژ شکم

• گذاشتن کیسه یا حوله گرم روی شکم

علت یبوست در بارداری

در دوران بارداری، تغییرات هورمونی، تغییر در سبک زندگی، کاهش فعالیت بدنی، مصرف برخی داروها و مکمل‌ها و همچنین رشد رحم می‌توانند همگی منجر به بروز یبوست شوند. در ادامه، به علت یبوست در بارداری با جزئیات بیشتری اشاره شده است.

• تغییرات هورمونی

تغییرات هورمونی در بدن که علائم بارداری را ممکن می‌سازند، یکی از دلایل اصلی یبوست در حاملگی هستند. برخی هورمون‌های بارداری باعث شل‌شدن عضلات دستگاه گوارش می‌شوند و حرکت غذا را کند می‌کنند؛ در نتیجه مدفوع خشک‌تر، سفت‌تر و دفع آن دشوارتر می‌شود. 

هورمون پروژسترون نقش اصلی را در این موضوع ایفا می‌کند و با شل کردن عضلات روده، حرکت مدفوع را کاهش می‌دهد. هورمون ریلاکسین نیز عضلات صاف دستگاه گوارش را نرم‌تر می‌کند. این تغییرات معمولا در سه ماهه دوم بارداری تا سه‌ماهه سوم رایج‌تر هستند. 

• رژیم غذایی

بسیاری از زنان باردار فیبر یا آب کافی دریافت نمی‌کنند تا عملکرد دستگاه گوارش روان بماند. فیبر به حجیم‌شدن مدفوع کمک می‌کند و دفع آن را آسان‌تر می‌سازد و آب نیز مدفوع را نرم می‌کند. بدون دریافت کافی از هر کدام، یبوست رخ می‌دهد.

 اپلیکیشن ایمپو، با‌توجه‌به BMI شما قبل و بعد زایمان، یک روتین غذایی شخصی‌سازی‌شده در اختیار شما قرار می‌دهد تا وزن‌گیری سالمی داشته و بعد از زایمان نیز به وزن ایدئال خود برگردید.

•  کاهش فعالیت بدنی

استراحت زیاد و فعالیت بدنی کم می‌تواند هضم و عملکرد دستگاه گوارش را دچار مشکل کند. در برخی زنان باردار که فعالیت بدنی مناسب و کافی ندارند، سیستم گوارشی نمی‌تواند مواد زائد را به‌راحتی از بدن خارج کند. ورزش مناسب و فعالیت سبک باعث تحریک عضلات روده و دفع راحت می‌شود.

• رشد جنین

با بزرگ‌شدن جنین، رشد رحم مادر می‌تواند به روده‌ها فشار وارد کند و دفع مدفوع را دشوارتر سازد. این فشار معمولا با پیشرفت بارداری افزایش می‌یابد. در اپلیکیشن ایمپو می‌توانید با محاسبه سن بارداری، از هفته‌به‌هفته وضعیت خود و جنین‌تان مطلع شوید و توصیه‌های مربوط به هر هفته را دریافت نمایید.

• مصرف مکمل‌های آهن

اگرچه آهن برای ساخت گلبول‌های قرمز خون ضروری است، اما برخی مکمل‌های آهن می‌توانند مشکلات گوارشی ایجاد کنند. اگر هنگام مصرف مکمل آهن دچار یبوست شدید، بهتر است با پزشک خود مشورت کنید تا گزینه‌های جایگزین بررسی شود یا دوز آن تنظیم گردد.

یبوست در بارداری و جنسیت جنین

برخی افراد با باور‌های قدیمی، اعتقاد دارند که یبوست در بارداری با جنسیت جنین ارتباط مستقیمی دارد. در فرهنگ عامه و سنتی ایران، گاهی اعتقاد بر این است که یبوست شدید مربوط به علائم صد در صد جنین دختر است. زیرا بر این باورند که اگر جنین دختر باشد، هورمون‌های بارداری بیشتر تغییر می‌کنند و باعث یبوست می‌شوند. 

این در حالی است که از نظر علم پزشکی، هیچ شواهد معتبری وجود ندارد که نشانه ارتباط علائم صد در صد جنین پسر یا دختر و یبوست در حاملگی باشد. یبوست در این دوران، یک عارضه بسیار شایع است که صرفا به دلایل هورمونی، سبک زندگی و فشار رحم ایجاد می‌شود و اکثر زنان آن را تجربه می‌کنند.

 اگر جنسیت جنین‌تان مشخص شده است و به دنبال اسم مناسب هستید، پیشنهاد می‌کنیم مقاله اسم دختر و اسم پسر را مطالعه نمایید. 

پیشگیری از یبوست در بارداری 

اگرچه ممکن است نتوانید کاملا از یبوست در بارداری جلوگیری کنید، اما می‌توان با رعایت موارد زیر، احتمال وقوع آن را کاهش داد:

• نوشیدن مایعات فراوان، به‌ویژه آب. 

• مصرف غذاهای غنی از فیبر مانند میوه‌ها، سبزیجات، حبوبات و غلات کامل. 

• فعال ماندن از نظر بدنی با انجام ورزش‌های ایمن مانند پیاده‌روی یا یوگای دوران بارداری 

• ایجاد روتین منظم برای وعده‌های غذایی و اجابت مزاج

• مصرف مکمل‌های آهن با فرمولاسیونی با آهن کمتر یا نوع آهسته‌رهش (برای اثر طولانی‌مدت، به‌آرامی در بدن آزاد می‌شود)

سخن پایانی

یبوست در بارداری مشکلی بسیار شایع است که زنان زیادی آن را تجربه می‌کنند. این عارضه اگرچه تهدید‌کننده زندگی نیست، اما می‌تواند بسیار آزار‌دهنده باشد. با فعالیت بدنی سبک، نوشیدن آب فراوان، داشتن رژیم غذایی غنی از فیبر و در صورت صلاح‌دید پزشک مصرف برخی دارو‌ها، می‌توانید عملکرد سیستم گوارشی خود را در سراسر دوران بارداری قوی و منظم نگه دارید و از عوارض ناخوشایند یبوست در امان بمانید.

اگر برای درمان سریع یبوست در بارداری به مشاوره پزشک نیاز دارید، تیم پزشکان متخصص اپلیکیشن ایمپو، با مشاوره‌ و مراقبت‌های تخصصی، در این دوران همراه شماست. در ایمپو، تمام اطلاعات ضروری دوران بارداری، شامل زمان‌بندی ویزیت‌های پزشک، زمان انجام سونوگرافی، غربالگری و آزمایش‌ها به شما یادآوری می‌شود.

منابع

texaschildrens.org / happyfamilyorganics.com // boots.com / My.clevelandclinic.org